CO2ol Down en co-creatie: hoe Carbon Market Watch een uniek proces van Europese beleidsco-creatie tot stand bracht

En hoe Dreamocracy Carbon Market Watch ondersteunde bij het vormgeven van de Europese financiering van koolstofdioxideverwijdering

Nu de urgentie om klimaatverandering aan te pakken toeneemt, worden koolstofdioxideverwijderingen (Carbon Dioxide Removals – CDR) een onmisbaar instrument binnen het klimaatbeleid van de Europese Unie. Het uitwerken van doeltreffende financieringskaders voor permanente verwijderingen is echter complex en vereist input van wetenschappers, beleidsmakers, het maatschappelijk middenveld en de industrie. Hier komt beleidsco-creatie in beeld: een collaboratieve benadering van beleidsontwerp.

In 2025 sloeg Carbon Market Watch (CMW) de handen in elkaar met Dreamocracy, specialisten in collaboratief beleidsontwerp, om CO2ol Down Fase 2 te leiden: een co-creatieproces gericht op het ontwikkelen van financieringsstrategieën voor koolstofdioxideverwijderingen binnen de EU.

Beleidsco-creatie verwijst naar de gestructureerde samenwerking tussen diverse belanghebbenden om gezamenlijk beleidskaders te ontwerpen die robuust, inclusief en uitvoerbaar zijn. In plaats van geïsoleerd expertwerk steunt co-creatie op gedeelde besluitvorming, zodat de resultaten collectieve expertise en gedeeld eigenaarschap weerspiegelen.

Voor het complexe thema van de financiering van koolstofverwijdering is dit proces bijzonder waardevol. Met technische onzekerheden, ethische overwegingen en strategische afwegingen in het spel, stelt co-creatie deelnemers in staat om beleidskenmerken gezamenlijk vorm te geven, in plaats van deze opgelegd te krijgen door verafgelegen instellingen.

De rol van Dreamocracy was cruciaal bij het faciliteren en structureren van dit co-creatieproces. Zij hielpen Carbon Market Watch bij het organiseren van een multistakeholderdialoog en het destilleren van gedeelde inzichten die rechtstreeks bijdragen aan Europese beleidsdebatten.

Workshop 1: financieringsstrategieën op korte termijn

Op 22 mei 2025 ging beleidsco-creatie van start met de eerste workshop van CO2ol Down Fase 2 in Brussel. Deze sessie, georganiseerd door Carbon Market Watch en ondersteund door Dreamocracy, bracht experts uit de academische wereld, het maatschappelijk middenveld en de industrie samen om strategieën op korte termijn voor de financiering van permanente koolstofverwijderingen te bespreken.

Tijdens deze interactieve workshop:

CMW schetste de context door de belangrijkste ontwerpelementen van een Europees CDR-ontwikkelings- en uitvoeringssysteem toe te lichten, dat kan inspelen op behoeften op korte en middellange termijn.

Deelnemers discussieerden over criteria voor toegestane verwijderingsmethoden, governance­mechanismen, financieringsbronnen en de politieke haalbaarheid van verschillende instrumenten.

Subgroepen verkenden principes zoals technologische maturiteit, permanentie en transparantie, die essentieel zijn voor financieringskaders met een hoge klimaat­integriteit.

Dankzij de facilitatie van Dreamocracy bleven de discussies gefocust maar flexibel, waardoor deelnemers uiteenlopende standpunten konden verkennen en tegelijk naar gemeenschappelijke grond toewerkten – een kernkenmerk van effectieve beleidsco-creatie.

Workshop 2: kader voor langetermijnimplementatie

Ongeveer een maand later, op 26 juni 2025, verschoof de aandacht in de tweede workshop naar de langetermijnimplementatie van koolstofverwijderingen.

Hier:

Legden de deelnemers principiële fundamenten voor een langetermijnfinancieringskader, met debatten over onder meer het vervuiler-betaalt-principe, klimaat­integriteit en de overgang naar een netto-negatieve economie.

Evalueerden zij drie beleidsopties: een EU-handelssysteem voor verwijderingen, uitgebreide producentenverantwoordelijkheid en doelstellingen voor permanente verwijderingen binnen een herzien EU-verdelingsmechanisme voor inspanningen.

Namen zij de rol op van EU-wetgevers in gezamenlijke redactiesessies om geloofwaardige beleidsteksten voor toekomstige nalevingsinstrumenten te formuleren.

De gestructureerde aard van deze discussies, begeleid door de expertise van Dreamocracy, zorgde ervoor dat de dialoog zowel technisch diepgaand als beleidsrelevant was, en rechtstreeks bijdroeg aan wetgevende overwegingen.

Zoals uiteengezet in de regels van CO2ol Down Fase 2 bestond het co-creatieproces uit meerdere stappen:

Voorbereiding en rekrutering van deelnemers uit verschillende sectoren.

Twee volledige dagworkshops in Brussel.

Tussentijdse en post-workshop consolidatie van conclusies en ontwerpvoorstellen door een redactieraad.

Iteratieve feedbacklussen die deelnemers in staat stelden de resultaten verder te verfijnen.

Deze participatieve opzet zorgde ervoor dat de voorstellen die uit het proces voortkwamen geen loutere expertaanbevelingen waren, maar gezamenlijk gedragen resultaten – een essentieel kenmerk van echte beleidsco-creatie.

Carbon Market Watch heeft bewust ingezet op het luisteren naar een brede waaier aan belanghebbenden en het integreren van hun standpunten in haar voorstellen. Binnen het Brusselse beleidslandschap is dit een bijzonder en lovenswaardig initiatief.

Door een deliberatief proces te ontwerpen met enkele kernkenmerken (zie sectie 2 hieronder) en door facilitatoren in te zetten die het proces bewaakten, maakte CMW een geïnformeerde en open dialoog mogelijk. Deelnemers konden zich vrij uitdrukken, ook wanneer zij het oneens waren.

Het ontwerp van het proces en de inhoud van de discussies werden in grote mate gestuurd door de keuzes die CMW maakte wat betreft thema’s, framing en prioriteiten.

Alle standpunten werden geregistreerd en in overweging genomen door het team van CMW, dat op basis van de ontvangen input en haar eigen visie een ontwerpdokument opstelde.

Sommige deelnemers, met name de leden van de redactieraad, kregen de kans om actief mee te schrijven aan het voorgestelde ontwerp van regelgeving.

Andere deelnemers hadden geen gelijkaardige co-schrijftaken, maar konden wel rechtstreeks commentaar geven op het ontwerp. De definitieve tekst werd samengesteld door het team van CMW en de redactieraad.

Het proces was dus in hoge mate consultatief, met duidelijke momenten en ruimtes voor co-creatie.

Het CO2ol Down-proces – net als andere ontwerp- en creatieve processen – maakt onderscheid tussen divergente en convergente fasen. In elke fase, sinds workshop 1, werd tijd voorzien voor beide. Opmerkelijk is dat divergentie en convergentie niet noodzakelijk lineair verlopen; men kan terugkeren naar ideeëngeneratie, zelfs wanneer al enige convergentie is bereikt. Het proces is iteratief van aard.

Als adviseurs binnen dit traject streefde Dreamocracy ernaar dit delicate evenwicht te bewaken. Kortom, om deelnemers gemotiveerd te houden en een creatieve mindset te stimuleren, wilden we ervoor zorgen dat het proces voortbouwde op wat reeds was ontstaan, terwijl er ruimte bleef voor nieuwe input en ideeën.

Verschillende elementen van het proces maakten dit mogelijk:

Het onderscheid tussen sectie 1 en sectie 2 in Ontwerp 1 en Ontwerp 2.

De mogelijkheid voor deelnemers en stakeholders om waarde toe te voegen en nieuwe opmerkingen en voorstellen te doen via commentaar.

De organisatie van een overleg tussen de redactieraad en de deelnemers vóór de finalisering van Ontwerp 2 en het Prototype.

Het opstellen van e-mails die deelname van deelnemers en externe stakeholders aanmoedigden.

Tegelijk zorgden we ervoor dat kernprincipes en kenmerken van co-creatie stevig in het proces verankerd waren, in het bijzonder:

Focus op eindgebruikers: we zorgden ervoor dat de combinatie van deelnemers en geraadpleegde externe stakeholders de diversiteit van de eindgebruikers van het financieringskader weerspiegelde.

Transparantie: transparantie is essentieel in elke fase van een dergelijk proces. We spraken af om feedback te verzamelen via commentaar op online documenten, niet via suggesties. Schone versies van de verschillende ontwerpteksten hielpen deelnemers om veranderingen duidelijk te zien.

Ondersteuning: we hielpen CMW en de redactieraad om regelmatig te communiceren met deelnemers en stakeholders, en om gemaakte keuzes en beslissingen toe te lichten.

Meer specifiek werden in het ontwerp van het proces – van sessie 1 tot sessie 2, inclusief voorbereiding en opvolging – de volgende elementen gecultiveerd om van begin tot eind een echte co-creatie te bevorderen:

Gedeelde verantwoordelijkheid en gemeenschappelijk doel, met openheid om de agenda vorm te geven: het proces en elke sessie startten met een verduidelijking van intenties, werkwijzen en scope. Dit gedeelde kader werd besproken en afgestemd met de deelnemers, die werden uitgenodigd om het uit te breiden of ter discussie te stellen. Zo konden zij invloed uitoefenen op de agenda en eigenaarschap voelen.

Gedeelde principes als fundament: vóór het debat over beleidsopties kwamen de deelnemers overeen over gemeenschappelijke principes (vervuiler betaalt, klimaatintegriteit, netto-negativiteit). Deze gedeelde waarden vormden een basis voor constructieve samenwerking.

Diversiteit aan perspectieven: deelnemers kwamen uit de industrie, het maatschappelijk middenveld en de academische wereld. Deze diversiteit verrijkte het debat en voorkwam denken in silo’s.

Gestructureerde co-creatiemethoden: Dreamocracy hielp bij het ontwerp van de workshops zodat discussies verder konden gaan dan debat en uitmondden in gezamenlijke probleemoplossing. Plenaire sessies werden gecombineerd met subgroepen om dieper te graven en concrete voorstellen te doen. We besteedden bijzondere aandacht aan:

Iteratie en consolidatie
Resultaten van de eerste workshop werden samengevat door een redactieraad, gedeeld met de groep voor feedback en vervolgens opnieuw ingebracht in de tweede workshop. Deze iteratieve cyclus van divergentie en convergentie staat centraal in collectieve intelligentie.

Psychologische veiligheid en vertrouwen
Het format bevorderde psychologische veiligheid, met energizers en momenten om te spelen en gedachten en gevoelens te uiten. Dit gaf deelnemers het gevoel erbij te horen en ruimte om afwijkende meningen te uiten. Er werd expliciet waardering uitgesproken voor openheid en co-creatieve houding. Erkenning en vertrouwen zijn essentieel om collectieve intelligentie over meerdere sessies heen te laten groeien.

Een gedeelde informatiebasis
Drie beleidsopties werden geïntroduceerd via korte presentaties, zodat alle deelnemers over dezelfde kennisbasis beschikten. Vervolgens werden deze opties gezamenlijk afgewogen aan de hand van de afgesproken principes, wat leidde tot een collectieve keuze.

Focus op korte- en langetermijnhorizonten
Het opsplitsen van het werk in twee workshops (korte termijnfinanciering versus langetermijnimplementatie) hielp om complexe vraagstukken behapbaar te maken, terwijl de samenhang behouden bleef.

Kritische bespreking van haalbaarheid en principes
De groep boog zich niet alleen over technische oplossingen, maar ook over politieke haalbaarheid, het vervuiler-betaalt-principe en governance­structuren. Dit verbreedde het perspectief van louter technische oplossingen naar systeemveranderingen.

Synchroon en asynchroon werken, voortbouwend op eerder werk
Elke workshop begon niet van nul, maar bouwde voort op de blauwdruk van de vorige. De resultaten werden online besproken. Deze continuïteit maakte het mogelijk ideeën iteratief te verdiepen en verfijnen – een kenmerk van collectieve intelligentie.

Empathie en out-of-the-box denken via rollenspel
Door deelnemers “in de schoenen van wetgevers” te plaatsen en aan een ontwerpwetgeving te laten werken, verschoof de tweede sessie van abstract debat naar praktische co-creatie. Kleine groepen schreven concrete beleidsteksten, onderzochten ontwerpkeuzes en toetsten de haalbaarheid.

Synthese van divergente output
Hoewel de drie groepen verschillende ontwerpen produceerden, bracht de plenaire bespreking overlappende elementen en convergentie richting gedeelde doelen aan het licht. Divergentie gevolgd door convergentie is de kern van collectieve intelligentie.

Fiat Lux! Hoe de twee sessies sterkere collectieve intelligentie losmaakten

We zagen duidelijke momenten waarop collectieve intelligentie ontstond, bijvoorbeeld:

Tijdens de eerste workshop (22 mei 2025), waar diverse experts via gestructureerde dialoog hun kennis deelden en zowel beperkingen als kansen voor de financiering van koolstofverwijdering identificeerden.

In de subgroepdiscussies, waar deelnemers gezamenlijk criteria, governance, financieringsbronnen en instrumenttypes onderzochten en rijkere, robuustere ideeën ontwikkelden dan één expertgroep alleen zou kunnen.

In de iteratieve overdracht naar de volgende sessie, waarbij resultaten werden geconsolideerd in een ontwerp dat later gezamenlijk werd verfijnd tijdens de workshop van 26 juni. Dit toont collectief leren in de tijd.

Aan het begin van workshop 2 (26 juni 2025), waar principes gezamenlijk werden vastgelegd en als kompas dienden.

In plenaire sessies, waar verschillende standpunten en ontwerpen werden vergeleken, gemeenschappelijke grond werd gevonden en een gedeeld doel ontstond.

Via het redactionele consolidatieproces, waarin output van meerdere groepen werd samengebracht in één voorstel, zodat het eindresultaat een collectief product werd en geen uitdrukking van één enkel perspectief.

Alles samen genomen was het proces dat CMW met de hulp van Dreamocracy op poten zette een intense, zorgvuldige en unieke poging binnen de Europese beleidswereld om de beperkingen van traditionele belangenafweging te overstijgen en nieuwe, convergerende beleidsopties te ontwikkelen ten bate van het Europese beleidsproces.

De resultaten van deze workshops, die momenteel door de redactieraad worden geconsolideerd, zullen worden gebundeld tot beleidsvoorstellen voor Europese beleidsmakers. In plaats van één top-down oplossing weerspiegelen deze voorstellen een gedeelde, co-gecreëerde visie op een eerlijke, effectieve en klimaatintegriteit-gedreven financiering van koolstofverwijdering.

Deze co-creatieaanpak helpt een beleidsleemte op EU-niveau te vullen door een regelgevend en financieel kader te ontwikkelen dat de klimaatdoelstellingen van de EU ondersteunt en tegelijk de complexe ethische, technische en economische uitdagingen adresseert.

Nu wereldwijde markten naar verwachting sterk zullen groeien en mogelijk miljarden euro’s per jaar zullen bereiken, is het debat over de financiering en governance van koolstofdioxideverwijdering niet langer louter academisch. Brede analyses tonen aan dat de wereldwijde markt voor koolstofverwijdering de komende jaren sterk kan uitbreiden.

Door beleidsontwerp te verankeren in co-creatie helpen Dreamocracy en Carbon Market Watch ervoor te zorgen dat nieuwe kaders inclusief en veerkrachtig zijn en meer legitimiteit genieten bij stakeholders. Deze collaboratieve dynamiek zet een krachtig precedent voor de toekomst van het klimaatbeleid in de EU en daarbuiten.