Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (JRC) van de Europese Commissie publiceerde de resultaten van zijn EU Citizen Engagement Impact Survey, uitgevoerd in 20 landen. De bevinding is ondubbelzinnig: 97% van de 105 overheidsdiensten die hebben deelgenomen aan burgerparticipatieprocessen, verklaren dit opnieuw te willen doen. Genoemde voordelen: een betere beleidskwaliteit, meer aandacht voor de behoeften van de gemeenschap en een versterkte democratische legitimiteit.
De studie documenteert ook een dieper effect: participatieve processen transformeren de interne cultuur van instellingen. Ambtenaren die eraan deelnemen, ontwikkelen een grotere waardering voor burgerengagement en erkennen de waarde ervan als bestuursinstrument. Bovendien stijgt het vertrouwen van burgers in de instellingen wanneer ze het gevoel hebben dat ze werkelijk inspraak hebben, een zeldzaam en waardevol effect in tijden van wijdverbreid wantrouwen.
Een enquête van Sciences Po en het Verian-instituut (DeCoDe: Burgerdialoog en vertrouwen in de democratische politiek), uitgevoerd bij een representatieve steekproef van 2.500 Fransen, schetst een opvallend beeld. Slechts 13% van de respondenten vertrouwt de politiek, maar 80% blijft gehecht aan een democratisch stelsel. Wat de Fransen verwerpen is niet de democratie zelf, maar wat onderzoekers “electocratie” noemen, een bestuur door verkozen elites die niet gebonden zijn aan de voorkeuren van hun kiezers.
Tegen deze achtergrond oordeelt 67% van de ondervraagden het positief dat burgers deelnemen aan burgervergaderingen, en wil 53% de Senaat vervangen door een door loting samengestelde vergadering. De redenen? De onpartijdigheid van gelote burgers (die “niet herkozen willen worden”), hun legitimiteit als “gewone mensen” en het wantrouwen tegenover beroepspolitici.
Franse respondenten geven de voorkeur aan een model van “radicale democratie”: burgers bepalen de agenda van vergaderingen via petities, en aanbevelingen worden aan een referendum onderworpen. Een model dat de volkssoevereiniteit behoudt en tegelijk directer maakt.
Beide studies wijzen op dezelfde conclusie: democratische innovaties (burgervergaderingen, deliberatie, loting…) zijn geen marginale experimenten meer. Ze leveren meetbare resultaten op en beantwoorden aan een reële maatschappelijke vraag.
De sleutelvoorwaarde voor succes? Een oprechte politieke verbintenis om gevolg te geven aan de aanbevelingen van burgers. Zoals het JRC benadrukt: zonder tastbare opvolging kan het gewonnen vertrouwen snel weer verdampen.
